SPOR HEKİMLİĞİNDE HİPERBARİK OKSİJEN TEDAVİSİNİN ROLÜ
 
Son yıllarda USA’de, gerek “profesyonel” gerekse “üniversite sporcuları”nda Hiperbarik Oksijen Tedavisi (HBOT) kullanımı yaygınlaşmaktadır.

Oksijenin aerobik enerji metabolizmasındaki önemi göz önüne alındığında bunun sebebi rahatça kavranabilir. Özellikle kas ve tendon kontüzyonları (sıyrıklar, yaralanmalar), ayak bileğindeki zorlanma ve yırtılmalar ile kas yorgunluğu ve zorlanmalarında HBOT’den sıkça faydalanıldığını biliyoruz.

HBOT’nin temel etkisi, doku hipoksisi (oksijen yetersizliği) ve ödemi düzeltip iyileşme sürecini hızlandırmaktır. Bunu yaparken hem mikrodolaşımdaki bozulmayı hızla düzeltmekte hem de dokunun artmış ATP ihtiyacını sağlayarak Laktik asid birikimini önlemektedir.

Peki HBOT nedir ve etkisi nasıl gerçekleşir? Bunu Hiperbarik Oksijen Tedavisi bölümümüzde detaylıca anlattık. Yine de kısaca aşağıda özetlemek isteriz:

SPOR HEKİMLİĞİ’NDEKİ KULLANIM ALANLARI ;

1 - Her türlü travmatik olayda iyileştirmeyi hızlandırmak için ,
2 - Kas gerilmelerinde ,
3 - Kas içi kanamalarda ,
4 - Ameliyat sonrası dönemde iyileştirmeyi hızlandırmak amacıyla ,
5 - Antrenman öncesi yada sonrası kasları oksijenlendirerek kaslarda koruyucu
etki yaratmak ,
6 - Antrenman yada müsabaka sonrası kas yorgunluğunu hızla atmak ve vücudu
tekrar antrenman yada müsabakaya hazırlamak ,
7 - Kondüsyon arttırmak amacıyla ,

( 5-6-7. endikasyonlar ABD'de NBA ve NFL takımları ile Amerikan Olimpiyat Takımı tarafından rutin olarak kullanılmaktadır.Bu endikasyonlar özellikle yoğun maç yada müsabaka programına sahip sporcularda uygulanmaktadır.)

Oksijenin yeterliliği, doku hasarının ve yaraların iyileşmesinde, inflamasyonun hızla gerilemesinde son derece kritik bir rol oynamaktadır. Aslında, HBOT’nin, dokudaki ödemi azaltıcı etkisinin, vücut savunma hücrelerinin hasarlı bölgede aşırı birikip yapışmasını-tıkamasını engellemesiyle birlikte inflamasyon-hasar- bölgesindeki mikrodolaşımı düzenleyici rolünden kaynaklandığını biliyoruz. Bilimsel olarak da ispat edilmiş bir gerçek bu.

Ayrıca HBOT, yara iyileşmesinde temel rolü oynayan fibroblastlar ve kollajen ağ üzerinden etkileriyle ve yeni kılcal damar ağı oluşturması (anjiogenez), dokudaki ATP seviyelerini ihtiyaç duyulan düzeylere yükseltmesi ve mikrodolaşım düzenlemesiyle birlikte hızlı ve optimal bir “iyileşme” sağlamaktadır.

Bu etkileriyleözellikle, kas yorgunluğu, kas ağrıları, kas zorlanmaları (sprains) ve kas yırtılmaları ve tendon hasarlarında HBOT ile hızlı ve etkili sonuç alınmaktadır; sporcunun sahaya ve antrenmana dönüş süresi çok kısalmaktadır.

Yapılan çalışmaların bazılarında, HBOT’nin etkilerinin “istatistiksel olarak anlamlı” düzeylere ulaşmamasının temel sebepleri çalışmaların düzeni ile ilgilidir:

• Bu çalışmaların bir bölümü sağlıklı gönüllülerde yapılmıştır ki, sağlıklı dokularda HBOT’nin etkinliğini araştırmak, HBOT’nin ve “HOMEOSTAZİS” dediğimiz vücudumuzun denge sisteminin mantığına aykırıdır. Sağlıklı insanlarda ve dokularda, HBOT’nin herhangi bir olumlu ya da olumsuz etkisini zaten görmezsiniz.
• HBOT, birçok çalışmada 24-48 saat içinde 3 ya da 4 seans uygulanmıştır. Mikrodolaşım ve inflamasyon üzerindeki optimal etkisi için 8-10 seanslık bir uygulama gereklidir. Hatta bazı çalışmalarda sadece 1 seans uygulanmıştır.
• Deneysel hayvan çalışmalarında, HBOT’nin hayvanlardaki optimal doz ve süresi halen bilinmediği için ve hayvan akciğerleri ve dokuları yüksek oksijen düzeylerine çok hassas olması sebebiyle, önce “HBOT’nin hayvanlardaki güvenli ve etkili dozu” belirlenmelidir. Ancak bundan sonra kontrol grubu oluşturmak mantıklı ve bilimsel bir veri sunabilir.

Kaynaklar:

Staples J, Clement D. Hyperbaric Oxygen chambers and the treatment of sports injuries. Sport Med 1996; 22(4): 219-227.

Guest Editorial: Am J Sport Med 1998; 26(4): 489-490.

Uz.Dr. Hasan Ali Nogay, PhD
Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp Uzmanı, İmmünolog
HİPEROX, Özel Ayak Sağlığı ve Zor Yara
Hiperbarik Oksijen Tedavi Merkezi, Antalya,
Tel: +90 242 322 00 99 Fax: +90 322 00 70
GSM: +90 532 567 11 22